Nationaal Park Fulufjället – Njupeskär waterval – Old Tjikko

In de provincie Dalarna (Midden-Zweden) bezocht ik het Nationaal park Fulufjället waar ik tijdens een stevige wandeling van 16 km de hoogste waterval van Zweden en de oudste boom ter wereld ging ontdekken. De Njupeskär waterval is 93 meter hoog waarbij het water in een vrije val 70 meter naar beneden stort. Het park is ook de thuishaven van ‘Old Tjikko’, de oudste boom ter wereld.

Fulufjället, nationaal park aan de Noorse grens

Fulufjället ligt in de provincie Dalarna in Midden-Zweden, vlakbij de grens met Noorwegen. Het nationaal park is 385 km² groot en strekt zich zelfs uit tot over de Noorse grens. Aan de Noorse kant heet het dan Fulufjellet nasjonalpark. Het park werd geopend in september 2002 en ingehuldigd door koning Carl XVI Gustaf. Naar Zweedse maatstaven is het nog een jong park.

Het reliëf wordt gedomineerd door een hoog plateau met steile flanken, diepe dalen met dicht oeroud woud en open bergtoppen bedekt met uitgestrekte korstmosvlakten. Er groeien hier wel 395 verschillende soorten korstmossen. De voornaamste reden van deze uitbundige groei is omdat er geen rendieren grazen.
De berg Fulufjället zelf is 1.044 meter hoog. Wie vanuit het zuiden door Zweden rijdt, ziet hem al van ver opdoemen.

Het park trekt gemiddeld zo’n 58.000 bezoekers per jaar. De meeste wandelaars beperken zich tot de gemakkelijke wandelpaden in de nabije omgeving van de Njupeskär waterval. Daar houd je dus best rekening met drukte, of zelfs massatoerisme in de zomer waarbij je zelfs op de parking amper nog een plekje vrij vindt.
Als je heel vroeg vertrekt en eerst de waterval bezoekt, dan kan je verder zorgeloos genieten van de rust en de stilte op het uitgestrekte plateau waar ook ‘Old Tjikko’ staat, de oudste boom ter wereld.

Naturum: het startpunt

Het startpunt voor elke wandeling in het park is het bezoekerscentrum Naturum Fulufjället, vlak bij de parkeerplaats aan de hoofdingang. Het centrum is een modern gebouw opgetrokken uit natuurlijke materialen en biedt kaarten, up-to-date trailinfo en achtergrondinformatie over de geologie en flora van het park. Er zijn ook toiletten, picknickplaatsen en een café-restaurant waar je voor of na je wandeling iets kunt eten. Aan de wand hangt de afgebroken top van Old Tjikko, maar daar kom ik later in dit artikel nog op terug.

Coördinaten parking: 61.635286, 12.719294

Er zijn meerdere gemarkeerde wandelpaden waaruit je kunt kiezen.

• Njupeskärsleden (4,9 km)
  Dit is de bekendste en meest gevolgde route naar de waterval omdat die vrij gemakkelijk te bewandelen is. Het pad is bedekt met grind en planken en grote delen zijn zelfs geschikt voor rolstoelen en kinderwagens (niet de volledige route echter).
• Jaktfalksleden (5,5 km)
  Nog een populaire en toeristische luswandeling voor de meer ervaren wandelaar. Dit is een langere versie van de Njupeskärleden die boven de waterval loopt en vervolgens terug naar de hoofdingang. De route loopt ook een steile helling op die door velen als pittig kan ervaren worden.

Ik koos echter voor een combinatieroute (lus) van 16 km die de waterval én Old Tjikko verbindt en ook het merengebied bevat.
Boven de waterval wordt het terrein veeleisend door rotsachtige ondergrond en is de route niet aanbevolen bij regenachtig weer, want dan kan het gevaarlijk modderig en glad worden. Stevige, betrouwbare wandelschoenen zijn geen overbodige luxe.

Naar de Njupeskär waterval

Vanaf Naturum volg ik het eerste stuk van de Njupeskärsleden, een erg toegankelijk pad doorheen 400 jaar oude sparrenbossen. Het 2 km lange pad is op sommige plaatsen door brede grindstroken en houten vlonderpaden zelfs geschikt voor kinderwagens en rolstoelen. Het is een prachtig natuurpad met informatieborden, veel rust- en picknickplekken en een betoverend landschap langs de Njupån-vallei. Na een klein half uurtje kan ik al een eerste glimp opvangen van de canyon en Njupeskär.

Meteen daarna daal ik af, de canyon in. Om dit op een veilige manier mogelijk te maken heeft men hier een indrukwekkend trappenstelsel gemaakt met zowel houten als metalen trappen. Het pad eindigt op een houten uitkijkplatform langs de Njupån op enkele tientallen meters van de waterval.

Het is mogelijk om het platform te verlaten en je een weg te zoeken tussen de rotsen tot aan de voet van de waterval. Het wordt weliswaar afgeraden omdat er geen pad meer is en de talrijke losliggende keien gevaarlijk glad kunnen zijn. Omdat het zo’n mooie dag is en het waterpeil van de Njupån laag is waag ik het erop. Ik probeer me recht te houden tussen de enorme rotsen en losse keien maar het is best goed te doen. De kracht van de waterval is niet te onderschatten. Ik voel de koude wind en het opstuivende water langs mijn lichaam razen. Ik zie watervogels landen in de kolkende waterpoel. Ik kijk omhoog naar het punt waar de waterval zich naar beneden stort en voel me nederig. Wat een bijzonder spektakel is dit.

De Njupeskär valt in een smalle ravijn, geflankeerd door brokkelige steile wanden. De natuur rondom de waterval is al even indrukwekkend.
De kloof is ontstaan ​​doordat de Njupån zich een weg baande door de ongeveer een miljard jaar oude rotsbodem die deel uitmaakte van het Fulufjället-plateau, toen de beek van Storrörsjön naar Lissrörsjön stroomde (twee meren op verschillende hoogtes).
Met een totale val van 93 meter en een vrije val van 70 meter is de Njupeskär de hoogste vrij vallende waterval van Zweden. De hoeveelheid water die er doorheen stroomt, varieert sterk met het seizoen en de neerslag. Na een droge periode is de waterval een pak minder spectaculair dan na aanhoudende regen of tijdens de dooi in het voorjaar.
Onderaan de waterval groeien bijzondere korstmossen in de nevel die de val veroorzaakt.

Het pad naar Old Tjikko

Ik keer terug via hetzelfde trappenstelsel langs de oever van de Njupån, maar net voor het uitkijkpunt waar ik de waterval voor het eerst zag sla ik scherp links af en vervolg mijn richting in westelijke richting. Hier gaat het een stuk steil bergop tot ik kletsnat van het zweet bovenop het plateau kom waar ik in de verte de top van de waterval en de ruige kloof zie liggen. De 360° panoramische uitzichten zijn adembenemend mooi. Ik kom in een compleet ander landschap terecht. Hoewel ik ‘slechts’ zo’n 300 hoogtemeters overbrugde, zijn de bomen al een stuk kleiner en schaarser. Ik bevind me op ongeveer 900 meter hoogte en de open vlaktes nemen het hier over.
De ondergrond bestaat hier uit zandsteen, verweerd en begroeid met lage vegetatie. Verschillende waterlopen hebben de rotsbodem uitgehold en zandsteenstructuren blootgelegd die meer dan 1,3 miljard jaar geleden zijn gevormd. Ik wandel hier dus over één van de oudste bodems van Scandinavië.

Eenmaal op het plateau wordt het pad een stuk eenvoudiger en zijn er amper nog hoogteverschillen. Hier en daar bevestigt een bordje mij dat ik op het juiste pad naar Old Tjikko ben. Ik geniet van de rust en de stilte die hier heerst. Er zijn erg weinig wandelaars te bespeuren en de enige geluiden zijn die van de wind en de vele luid fluitende vogels die duidelijk in hun nopjes zijn van het mooie weer en op zoek gaan naar een partner, want het parings- en broedeizoen komt er aan…

Old Tjikko

Ik ben inmiddels zo’n vier kilometer ver gevorderd als ik voor mij een viertal mensen op een bankje zie zitten bij een klein stukje grond dat met een hekwerk afgesloten is. In het midden staat een kleine schrale spar en ik realiseer me opeens dat dit ‘Old Tjikko’ moet zijn. Een infobordje bevestigt mijn vermoeden.
Aanvankelijk ben ik een beetje teleurgesteld. Is dit schraal stukje hout nu echt de oudste boom ter wereld ? Het vereist een beetje context om te begrijpen wat je hier ziet…

Op het eerste zicht is dit niets bijzonders. De relevante details bevinden zich echter ondergronds. Het wortelsysteem van deze boom werd gedateerd op 9.550 jaar oud. Dat is de periode vlak na de laatste ijstijd. De boom overleeft en plant zich voort door telkens nieuwe uitlopers te vormen vanuit hetzelfde wortelstelsel.
Wat er nu voor mij staat te pronken is dus niet de originele stam uit de ijstijd want die is al lang verdwenen. Het is het wortelsysteem dat al die millennia heeft overleefd en zichzelf telkens opnieuw weet te klonen.
Het is fascinerend om te beseffen dat je hier kijkt naar een bescheiden sparretje dat de zichtbare top is van een genetisch systeem dat zichzelf al bijna tienduizend jaar ononderbroken in stand houdt.

In 2023 brak door zware sneeuwval de top van de boom af. Die geknakte top werd teruggevonden en hangt nu aan de muur in het Naturum bij de ingang van het park.

Old Tjikko werd in 2004 ontdekt door geoloog Leif Kullman van de Universiteit van Umeå, op een hoogte van 1.100 meter. Hij gaf de boom de bijnaam ‘Old Tjikko’, naar zijn overleden hond.
De leeftijd van de boom werd bepaald via koolstofdatering van genetisch overeenkomend plantenmateriaal dat onder de boom werd verzameld. De stam zelf wordt geschat op slechts enkele eeuwen oud, maar de plant heeft veel langer overleefd dankzij een proces dat ‘layering‘ wordt genoemd. Hierbij komt een tak in contact met de grond en vormt dan nieuwe wortels. De stam sterft af maar het wortelsysteem blijft in leven en een nieuwe stam wordt gevormd.

Het Rörsjöhön-plateau en merengebied

Vanaf Old Tjikko volg ik het pad eerst zuidwestwaarts langs de Rörsjöhön (944 m), die niet echt als een berg of heuvel kan bestempeld worden. Het is eerder een verhoging in het plateau want veel verder dan enkele tientallen meters steekt het niet uit boven de rest van het plateau. De hoogtelijnen op de kaart laten echter wel duidelijk een ‘top’ of uitstulping zien maar er is verder niets bijzonders aan.

Eenmaal voorbij Old Tjikko zijn er weinig of geen andere wandelaars te bespeuren. Ik neem mijn tijd om de prachtige natuur in mij op te nemen en heb ondermeer veel aandacht voor het prachtige landkaartmos op de verweerde rotsblokken. Ook het volop aanwezige en pluizige Wollegras (Eriophorum) voelt zich hier duidelijk in zijn nopjes. Ik kom op een splitsing waarbij ik kan kiezen om het pad rechtdoor te blijven volgen of scherp links af te slaan. Ik bekijk de kaart en besluit om hier de terugweg aan te vangen. Ik sla dus links af, pal naar het zuiden.

Het pad zelf blijft gestaag tussen de 900 en 930 meter hangen en er zijn dus amper hoogteverschillen merkbaar. Ik kom in het merengebied terecht waar verschillende houten paden aangelegd werden in de meest moerassige delen. Zij leiden mij langs heerlijke vennetjes en meertjes.
Ik heb veel geluk met het weer en geniet van de vele vogelgeluiden rond mij. Hier en daar tonen ze zich ook. Een bosruiter blijft me duidelijk geërgerd en met veel kabaal achtervolgen, wellicht omdat hij of zij geen pottenkijkers in de buurt wil terwijl er een partner gezocht wordt.

VISPARADIJS
Deze meren zijn de thuisbasis voor de meest zuidelijke wilde populatie van de Arctische zalmforel in Zweden. Je vindt hier zowel de zalmforel als de gewone forel. Vissen op zalmforel aan het ijs is een hoogtepunt in de winter. In het noordwestelijke deel van Fulufjället, tussen de Getsjö-meren en de Harrsjö-meren, is forel in overvloed aanwezig, zelfs in de kleinste poelen. Een visvergunning voor het Dala-gebergte is vereist.

Ik ben tien kilometer en vier uur onderweg als het pad opnieuw splitst. Ik sla weer links af en kijk verrast op als ik opeens bordjes zie staan die me erop wijzen dat ik me op de bekende Kungsleden bevind. Ik volg deze ongeveer drie kilometer noordoostwaarts.
Aan de oevers van het Stora Rörsjön houdt een Tureluur me een tijdje gezelschap en volgt me meer dan honderd meter langs het pad. Ik besef dat hier heel wat vogelsoorten hun broedplekje komen uitkiezen en ik blijf dan ook strikt op de wandelpaden.

Ik houd iets verderop even halt voor een kleine snack aan de shelter/picknickplek aan Stora Rörsjön. Hier verlaat ik het Kungsleden pad dat naar het zuiden afwijkt.
Mijn route gaat verder noordoostwaarts waar ik eerst langs een aantal berghutten passeer die er verlaten bij liggen: de Rörsjöstugorna.

RÖRSJÖSTUGORNA
Het zijn vijf eenvoudige hutten zonder elektriciteit en stromend water, prachtig gelegen in een afgelegen gebied bij het water. Om hier te kunnen verblijven moet er vooraf geboekt worden bij het STF (Svenska Turistföreningen), maar goedkoop is dat niet.
In 2026 bedroeg de prijs 840 SEK voor leden en 940 SEK voor niet-leden.
De vijf hutten beschikken samen over 42 bedden. Kamers hebben een gedeelde keuken en worden verwarmd met houtkachels. Elektriciteit wordt opgewekt door zonnepanelen en water wordt gehaald uit beekjes of meren.
>> Klik hier voor meer info en beschikbare data

Het einde komt in zicht. Ik passeer nog één shelter en stap dan het laatste stuk over de Jaktfalksleden terug naar Naturum en de parking.
Deze Jaktfallsleden is een andere populaire luswandeling van 5,5 km vanaf Naturum tot de Njupeskär waterval en terug over het plateau.

Ik kom met een tevreden gevoel terug aan het Naturum bezoekerscentrum. Deze wandeling was een echte topper!
Natuurlijk bestel ik nog snel een heerlijk gebakje en een tas koffie en terwijl ik wacht kijk ik nog eens een laatste keer naar de afgebroken top van Old Tjikko …

Routedetails en GPX track